Serwer NAS: co to jest i czy potrzebujesz go do backupu

Awatar Marek Wójcik

5 min czytania

Zbliżenie na wnęki dyskowe domowego serwera NAS na biurku z kablem Ethernet

Zanim przeczytasz

Serwer NAS (Network Attached Storage) to urządzenie z dyskami podłączone do sieci lokalnej, które udostępnia pliki wszystkim komputerom, telefonom i tabletom w domu lub biurze. Działa całą dobę, więc kilka osób korzysta z niego jednocześnie, bez chmury i bez abonamentu. Sam nie jest kopią zapasową: pliki na NAS-ie wymagają własnego backupu w drugiej lokalizacji.

  • Czym jest: urządzenie z dyskami podłączone do routera, dostępne dla wszystkich w sieci
  • Czym nie jest: kopią zapasową, bo usunięty plik znika też z NAS-a
  • Kiedy warto: gdy kilka komputerów potrzebuje tych samych plików albo chmura wychodzi za drogo
  • Następny krok: skonfiguruj backup z NAS-a na drugą lokalizację (zasada 3-2-1)

Co to jest serwer NAS?

NAS to serwer plików w sieci lokalnej (LAN): zamiast wpinać dysk kablem USB do jednego komputera, podłączasz urządzenie do sieci i widzą je wszystkie sprzęty w domu lub biurze. Mieści od 1 do kilkudziesięciu dysków twardych, zależnie od modelu. Dla użytkownika wygląda to jak zwykły folder sieciowy.

Dysk USB służy jednemu komputerowi naraz i działa tylko wtedy, gdy go podłączysz. NAS pracuje 24/7, więc zapisany rano na laptopie plik otworzysz wieczorem na telefonie.

Jak działa serwer NAS?

NAS łączy się z routerem kablem Ethernet, dostaje adres IP w sieci lokalnej i od tej chwili każde urządzenie w tej sieci może z niego korzystać. Resztę robi oprogramowanie i protokoły:

  • Pliki udostępnia przez protokoły SMB (standard w sieciach Windows), NFS i AFP.
  • Urządzenia Synology działają pod systemem DSM, a QNAP pod QTS. Przez niego zarządzasz folderami i użytkownikami.
  • Na NAS-ie można uruchamiać dodatkowe pakiety, na przykład klienta backupu albo media server.
  • Dostęp do plików jest możliwy także zdalnie, przez internet.
  • Domowy NAS pobiera 10–30 W pod obciążeniem, zależnie od modelu i liczby dysków.

Lepiej wybrać kabel niż Wi-Fi, bo pliki z dysku sieciowego otwierają się wtedy stabilniej. Najlepiej sprawdza się połączenie gigabitowe.

Gotowe urządzenie czy NAS zbudowany samemu?

Gotowy NAS od Synology lub QNAP działa od razu po podłączeniu, a NAS własnej roboty wymaga konfiguracji systemu, ale pozwala wykorzystać stary komputer. Na takim sprzęcie instalujesz darmowy TrueNAS (dawniej FreeNAS) albo OpenMediaVault (OMV), działający na Linuksie. Prosty NAS da się też zbudować z Raspberry Pi. Oszczędzasz na sprzęcie, a płacisz czasem na konfigurację.

Jak działa RAID w serwerze NAS?

RAID to macierz dyskowa, która rozkłada lub kopiuje dane między dyskami. Chroni przed fizyczną awarią dysku, ale nie przed skasowaniem pliku ani atakiem ransomware.

Tryb Minimum dysków Jak zapisuje dane Co przy awarii dysku
RAID 0 2 rozkłada dane na dyski (stripowanie), wyższa wydajność tracisz wszystko
RAID 1 2 lustrzana kopia na dwóch dyskach dane zostają na drugim dysku
RAID 5 3 rozkłada dane z parzystością toleruje awarię jednego dysku

Pojemność użytkowa maleje wraz z ochroną. W RAID 1 dostajesz pojemność jednego dysku z dwóch, w RAID 5 na trzech dyskach pojemność dwóch. Dwudyskowe NAS-y testowano w trybach RAID 0 i RAID 1 (komputerswiat.pl). Ten sam sprzęt daje więc albo pełną pojemność bez ochrony, albo połowę z zabezpieczeniem przed awarią dysku.

RAID wiernie powiela każdą zmianę, także błędną. Przy fizycznym uszkodzeniu dysków odzysk danych zostaw profesjonalnemu laboratorium, bez gwarancji skuteczności.

Kilka dysków twardych obok siebie, z których składa się macierz RAID

Czy NAS zastępuje kopię zapasową?

Nie. NAS jest miejscem przechowywania, nie kopią zapasową: plik usunięty albo zaszyfrowany przez ransomware znika z NAS-a tak samo jak z komputera. Wpisuje się w zasadę 3-2-1, czyli trzy kopie na dwóch nośnikach, z jedną poza domem, ale jest tylko jednym z tych nośników.

Bez drugiej lokalizacji NAS daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa, dlatego po zakupie najpierw zaplanuj kopię, a dopiero potem przenoś pliki. Jak ustawić kopię z NAS-a na drugi dysk albo do chmury, opisuje wpis o backupie na NAS.

Kiedy NAS ma sens, a kiedy wystarczy dysk zewnętrzny lub chmura?

NAS ma sens, gdy więcej niż jeden komputer potrzebuje dostępu do tych samych plików albo gdy opłata za chmurę rośnie wraz z ilością danych. Czy warto mieć serwer w domu, zależy więc od liczby użytkowników i liczby plików.

Kryterium NAS Dysk zewnętrzny Chmura publiczna
Dostęp sieć lokalna i internet, wiele urządzeń naraz kabel USB do jednego komputera internet, wiele urządzeń
Opłaty bez abonamentu bez abonamentu abonament
Kontrola nad danymi pełna, dane są w twojej sieci pełna po stronie dostawcy
Dostępność 24/7 gdy jest podłączony 24/7
Wymaga konfiguracji i własnego backupu tylko kabla konta u dostawcy

Dysk zewnętrzny wystarczy, gdy pracujesz na jednym komputerze i chcesz tylko prostej kopii zapasowej komputera. Chmura wygrywa przy małej ilości danych i potrzebie dostępu z dowolnego miejsca bez konfigurowania czegokolwiek.

Jaki serwer NAS do domu?

Do domu wystarczy model dwudyskowy z RAID 1, a wybór między Synology a QNAP zależy od tego, który interfejs, DSM czy QTS, bardziej ci odpowiada. Dla orientacji: Synology DS223 kosztuje ok. 1415 zł brutto, a QNAP TS-216G ok. 1616 zł brutto (serwery-nas.pl, 2026). Wybór konkretnego modelu ułatwia ranking w poradniku serwer NAS do domu.

Czym różnią się RAID 1, RAID 5 i RAID 10?

RAID 1 kopiuje dane lustrzanie na dwóch dyskach, RAID 5 rozkłada je z parzystością na co najmniej trzech, a RAID 10 łączy oba podejścia. Który tryb wybrać, rozstrzyga liczba dysków i potrzebna pojemność. Obliczenia dla każdego z nich znajdziesz we wpisie RAID 1, 5 i 10.

Awatar Marek Wójcik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *